GMO مخفف Genetically Modified Organism و به معنای «ارگانیسم اصلاح‌شده ژنتیکی» است. در مقابل، اصطلاح Non-GMO برای محصولات، مواد اولیه یا زنجیره‌های تأمینی به‌کار می‌رود که بر اساس الزامات یک برنامه یا استاندارد مشخص، برای اجتناب از استفاده از منابع GMO کنترل و ارزیابی شده‌اند.
گواهینامه Non-GMO می‌تواند برای تولیدکنندگان مواد غذایی، محصولات کشاورزی، مواد اولیه، صادرکنندگان و سایر فعالان زنجیره تأمین اهمیت داشته باشد؛ به‌ویژه زمانی که مشتری یا بازار مقصد نیازمند مستندات مربوط به منشأ مواد اولیه، قابلیت ردیابی، جداسازی مواد و نتایج آزمون باشد.
GMO چیست؟
GMO به گیاه، جانور، میکروارگانیسم یا ارگانیسم دیگری گفته می‌شود که ماده ژنتیکی آن با استفاده از روش‌های مهندسی ژنتیک تغییر یافته است. محصولات یا مواد اولیه حاصل از این ارگانیسم‌ها ممکن است به‌طور مستقیم یا پس از فرآوری وارد زنجیره تولید مواد غذایی، خوراک دام یا سایر محصولات شوند.
بنابراین هنگامی که درباره «GMO بودن» یک محصول صحبت می‌کنیم، فقط ظاهر محصول نهایی مهم نیست؛ منشأ مواد اولیه، فرآیند تولید، قابلیت ردیابی و احتمال اختلاط یا آلودگی ناخواسته در زنجیره تأمین نیز باید بررسی شود.
Non-GMO چیست؟
Non-GMO به معنای «غیرتراریخته» یا اجتناب از استفاده از منابع اصلاح‌شده ژنتیکی مطابق الزامات یک برنامه مشخص است. برای اثبات یک ادعای معتبر Non-GMO معمولاً صرفاً اعلام تولیدکننده کافی نیست و ممکن است مجموعه‌ای از مستندات تأمین‌کنندگان، ارزیابی ریسک، ردیابی مواد اولیه، کنترل جداسازی، نمونه‌برداری و آزمایش مورد نیاز باشد.
نوع کنترل‌ها به محصول، مواد اولیه، کشور مقصد، الزامات خریدار و برنامه گواهی مورد استفاده بستگی دارد. به همین دلیل الزامات یک طرح Non-GMO ممکن است با طرح دیگری کاملاً یکسان نباشد.
تفاوت GMO، Non-GMO و محصول ارگانیک چیست؟
| موضوع | GMO | Non-GMO | ارگانیک |
|---|---|---|---|
| مهندسی ژنتیک | ممکن است در تولید محصول یا ماده اولیه استفاده شده باشد | هدف، اجتناب از منابع GMO مطابق الزامات برنامه مربوطه است | استانداردهای ارگانیک معمولاً استفاده عمدی از روش‌های مهندسی ژنتیک را ممنوع می‌کنند |
| تمرکز اصلی | نوع فناوری تولید | منشأ مواد، ردیابی، جداسازی و کنترل ریسک GMO | کل نظام تولید کشاورزی و فرآوری ارگانیک |
| آزمایش GMO | بسته به مقررات و کاربرد | در بسیاری از برنامه‌ها برای مواد پرریسک اهمیت ویژه دارد | الزام آن به استاندارد و برنامه ارگانیک مربوطه بستگی دارد |
بنابراین Non-GMO و ارگانیک مترادف نیستند. ممکن است محصولی مطابق یک برنامه Non-GMO ارزیابی شده باشد، اما تمام الزامات تولید ارگانیک را نداشته باشد.
گواهینامه Non-GMO چیست؟
گواهینامه یا تأییدیه Non-GMO سندی است که پس از ارزیابی محصول و زنجیره تأمین بر اساس الزامات برنامه گواهی مربوطه صادر می‌شود. دامنه ارزیابی می‌تواند از مواد اولیه و تأمین‌کنندگان تا تولید، انبارش، حمل‌ونقل، فرآوری، ردیابی و برچسب‌گذاری محصول را شامل شود.
هدف اصلی، ایجاد یک سیستم مستند برای کاهش ریسک استفاده یا اختلاط مواد GMO و اثبات انطباق محصول با معیارهای برنامه مورد استفاده است.
یکی از شناخته‌شده‌ترین برنامه‌های بین‌المللی در این زمینه Non-GMO Project Standard است. الزامات دقیق هر پروژه باید بر اساس استاندارد، محصول و بازار مقصد بررسی شود.
محصولات و مواد اولیه پرریسک GMO
اصطلاح «پرریسک» در این حوزه به معنای ناسالم یا خطرناک بودن یک محصول نیست؛ منظور این است که گونه‌های اصلاح‌شده ژنتیکی آن محصول در بازار و زنجیره تأمین به‌طور گسترده وجود دارند و بنابراین نیاز به کنترل بیشتری دارند.
بر اساس فهرست ریسک Non-GMO Project، نمونه‌هایی از محصولات دارای ریسک بالاتر شامل موارد زیر هستند:
- ذرت
- سویا
- کلزا (Canola)
- پنبه
- چغندر قند
- یونجه
- پاپایا
- سیب‌زمینی
- سیب
- کدو سبز و برخی انواع کدو تابستانی
فهرست محصولات پرریسک ممکن است با توسعه فناوری‌های جدید تغییر کند؛ بنابراین در هر پروژه باید آخرین نسخه استاندارد مورد استفاده بررسی شود.
مواد فرآوری‌شده حاصل از این محصولات نیز ممکن است نیازمند بررسی باشند؛ برای مثال نشاسته ذرت، روغن کلزا، لسیتین سویا یا سایر مشتقات یک ماده اولیه پرریسک.
الزامات اصلی ارزیابی و گواهینامه Non-GMO
جزئیات الزامات بسته به برنامه صدور گواهی متفاوت است، اما یک سیستم مناسب Non-GMO معمولاً بخش‌های زیر را در بر می‌گیرد:
- شناسایی مواد اولیه: تهیه فهرست کامل مواد اولیه، افزودنی‌ها و تأمین‌کنندگان.
- ارزیابی ریسک: مشخص کردن مواد دارای احتمال بالاتر منشأ GMO.
- تأیید تأمین‌کننده: دریافت مستندات مربوط به منشأ و وضعیت مواد اولیه.
- ردیابی: امکان ردیابی محصول از مواد اولیه تا محصول نهایی.
- جداسازی: جلوگیری از اختلاط مواد Non-GMO با مواد دارای وضعیت نامشخص یا GMO.
- کنترل انبار و حمل: کنترل مناسب ظروف، مخازن، انبارها و وسایل حمل.
- نمونه‌برداری و آزمون: انجام آزمایش در موارد مورد نیاز بر اساس ریسک.
- کنترل برچسب‌گذاری: اطمینان از صحت ادعاهای درج‌شده روی محصول.
- کنترل عدم انطباق: مشخص بودن روش اقدام در صورت مشاهده نتیجه یا ماده اولیه نامنطبق.
- بازبینی دوره‌ای: حفظ و به‌روزرسانی مدارک و کنترل‌ها در طول اعتبار گواهی.
آزمایش GMO چگونه انجام می‌شود؟
برای بسیاری از مواد اولیه پرریسک، آزمایش‌های مبتنی بر شناسایی DNA مانند روش‌های PCR می‌توانند برای بررسی حضور مواد ژنتیکی اصلاح‌شده مورد استفاده قرار گیرند. نوع روش آزمایش و نقطه مناسب نمونه‌برداری باید با توجه به ماهیت محصول و میزان باقی‌ماندن DNA قابل شناسایی انتخاب شود.
در پروژه‌هایی که نتیجه آزمایش مبنای تصمیم‌گیری درباره وضعیت محصول است، استفاده از آزمایشگاهی دارای صلاحیت اثبات‌شده اهمیت زیادی دارد. استاندارد ISO/IEC 17025 الزامات مربوط به صلاحیت، بی‌طرفی و عملکرد منسجم آزمایشگاه‌های آزمون و کالیبراسیون را مشخص می‌کند.
در نتیجه، هنگام انتخاب آزمایشگاه تنها دریافت یک برگه آزمایش کافی نیست؛ دامنه اعتبار آزمایشگاه، روش آزمون، نوع نمونه و قابلیت روش برای محصول موردنظر نیز باید بررسی شود.
آیا وجود کمتر از ۰٫۹ درصد GMO همیشه قابل قبول است؟
خیر. عدد ۰٫۹ درصد یک قانون واحد و عمومی برای تمام استانداردهای Non-GMO نیست. برای مثال، Non-GMO Project برای برخی محصولات مصرفی انسانی و حیوانات خانگی «آستانه اقدام» ۰٫۹ درصد تعیین کرده است؛ بااین‌حال هدف برنامه اجتناب از GMO است و این آستانه به معنای اجازه استفاده عمدی از GMO نیست.
همچنین در اتحادیه اروپا عدد ۰٫۹ درصد در شرایط مشخص به حضور تصادفی یا از نظر فنی اجتناب‌ناپذیر مواد GMO و الزامات برچسب‌گذاری مرتبط است. بنابراین معیار دقیق هر محصول باید با توجه به استاندارد گواهی و مقررات بازار مقصد تعیین شود.
مقررات GMO و Non-GMO در اتحادیه اروپا
اتحادیه اروپا دارای چارچوب قانونی مشخصی برای ارگانیسم‌های اصلاح‌شده ژنتیکی، مواد غذایی و خوراک دام حاصل از GMO و همچنین ردیابی و برچسب‌گذاری آنهاست.
از مهم‌ترین مقررات این حوزه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- Directive 2001/18/EC درباره آزادسازی عمدی GMOها در محیط زیست.
- Regulation (EC) No 1829/2003 درباره مواد غذایی و خوراک دام اصلاح‌شده ژنتیکی.
- Regulation (EC) No 1830/2003 درباره ردیابی و برچسب‌گذاری GMOها و محصولات حاصل از آنها.
شرکت‌هایی که قصد صادرات دارند باید علاوه بر استاندارد گواهی مورد استفاده، الزامات قانونی کشور مقصد و الزامات اختصاصی خریدار را نیز بررسی کنند.
مدارک مورد نیاز برای ممیزی Non-GMO
مدارک دقیق با توجه به محصول و دامنه فعالیت متفاوت است، اما معمولاً اطلاعات زیر در آغاز ارزیابی مورد نیاز خواهد بود:
- فرم درخواست ممیزی و مشخصات سازمان.
- فهرست محصولات مورد درخواست برای گواهی.
- فرمولاسیون یا فهرست مواد اولیه محصول.
- فهرست تأمین‌کنندگان مواد اولیه.
- مدارک مربوط به منشأ و وضعیت Non-GMO مواد اولیه.
- نتایج آزمایش GMO در صورت وجود یا در صورت الزام.
- نمونه برچسب یا Label محصول.
- نمودار فرآیند تولید.
- روش‌های ردیابی و جداسازی مواد اولیه و محصول.
- سوابق کنترل انبار، حمل‌ونقل و پیشگیری از اختلاط.
اگر تست GMO از قبل وجود نداشته باشد، بسته به برنامه ارزیابی، نوع محصول و سطح ریسک ممکن است نمونه‌برداری و ارسال نمونه به آزمایشگاه واجد شرایط مورد نیاز باشد.
مراحل اخذ گواهینامه Non-GMO
- ثبت درخواست: اطلاعات اولیه شرکت، محصول و دامنه گواهی ارائه می‌شود.
- بررسی محصول و مواد اولیه: ترکیبات محصول و مواد دارای ریسک GMO مشخص می‌شوند.
- بررسی مستندات: مدارک تأمین‌کنندگان، ردیابی، کنترل تولید و سایر مستندات بررسی می‌شوند.
- ارزیابی نیاز به آزمایش: در صورت لزوم، برنامه نمونه‌برداری و آزمون تعیین می‌شود.
- ممیزی: اجرای الزامات در بخش‌های دریافت مواد اولیه، انبار، تولید، جداسازی، ردیابی و کنترل محصول بررسی می‌شود.
- رفع عدم انطباق‌ها: اگر در ممیزی مواردی نیازمند اصلاح باشد، سازمان باید اقدامات اصلاحی لازم را انجام دهد.
- بررسی فنی پرونده: گزارش ممیزی، مدارک و نتایج آزمون به‌صورت فنی بررسی می‌شوند.
- تصمیم درباره صدور: در صورت احراز الزامات برنامه مربوطه، فرآیند صدور گواهی انجام می‌شود.
- پایش و تمدید: با توجه به الزامات برنامه، ممیزی، بررسی مستندات یا تمدید دوره‌ای انجام خواهد شد.
مدت زمان انجام فرآیند عدد ثابتی ندارد و به عواملی مانند تعداد محصولات، پیچیدگی زنجیره تأمین، آماده بودن مستندات، نیاز به آزمایش، نتیجه ممیزی و سرعت رفع عدم انطباق‌ها بستگی دارد.
مزایای دریافت گواهینامه Non-GMO
- افزایش شفافیت در زنجیره تأمین و منشأ مواد اولیه.
- تقویت قابلیت ردیابی محصول و مواد اولیه.
- پاسخ‌گویی بهتر به الزامات مشتریان و بازارهای صادراتی.
- کاهش ریسک اختلاط مواد GMO و Non-GMO در فرآیند تولید.
- ایجاد یک نظام مستند برای کنترل تأمین‌کنندگان و مواد اولیه پرریسک.
- افزایش اعتماد خریداران نسبت به ادعای Non-GMO محصول.
- امکان استفاده از گواهی یا نشان مربوطه، در صورتی که برنامه صدور گواهی این اجازه را بدهد.
چه کسب‌وکارهایی ممکن است به گواهینامه Non-GMO نیاز داشته باشند؟
این نوع ارزیابی می‌تواند برای مجموعه‌های مختلفی در زنجیره غذا و کشاورزی کاربرد داشته باشد، از جمله:
- تولیدکنندگان محصولات غذایی و نوشیدنی.
- تولیدکنندگان و بسته‌بندی‌کنندگان محصولات کشاورزی.
- تولیدکنندگان مواد اولیه و افزودنی‌های غذایی.
- شرکت‌های بازرگانی و صادرکنندگان.
- انبارها و مراکز نگهداری مواد اولیه.
- تأمین‌کنندگان محصولات و مواد اولیه غیرتراریخته.
- مجموعه‌هایی که مشتری آنها ارائه مستندات Non-GMO را الزام کرده است.
ارتباط Non-GMO با سایر استانداردهای صنایع غذایی
گواهینامه Non-GMO تمام موضوعات ایمنی و کیفیت مواد غذایی را پوشش نمی‌دهد و ممکن است در کنار سایر سیستم‌ها و استانداردهای صنایع غذایی استفاده شود.
برای مثال، سازمان‌هایی که علاوه بر کنترل GMO به الزامات گسترده‌تر ایمنی و کیفیت محصول توجه دارند می‌توانند با استاندارد BRCGS در صنایع غذایی و سایر استانداردهای مرتبط نیز آشنا شوند.
سوالات متداول درباره GMO و گواهینامه Non-GMO
GMO مخفف چیست؟
GMO مخفف Genetically Modified Organism و به معنای ارگانیسم اصلاح‌شده ژنتیکی است.
Non-GMO چیست؟
Non-GMO به محصول یا زنجیره تأمینی اشاره دارد که بر اساس الزامات برنامه مربوطه برای اجتناب از منابع اصلاح‌شده ژنتیکی کنترل شده است.
گواهینامه Non-GMO چه چیزی را تأیید می‌کند؟
دامنه تأیید به برنامه صدور گواهی بستگی دارد، اما معمولاً مواد اولیه، تأمین‌کنندگان، ردیابی، جداسازی، کنترل تولید، نمونه‌برداری و نتایج آزمون از بخش‌های اصلی ارزیابی هستند.
آیا گواهینامه Non-GMO به معنی صفر مطلق GMO است؟
لزومی ندارد. استانداردها و مقررات مختلف ممکن است آستانه‌ها و روش‌های ارزیابی متفاوتی داشته باشند. برای مثال Non-GMO Project برای برخی دسته‌های محصول از آستانه اقدام ۰٫۹ درصد استفاده می‌کند، اما این عدد به معنای مجاز بودن استفاده عمدی از GMO نیست.
آیا Non-GMO و ارگانیک یکسان هستند؟
خیر. استاندارد ارگانیک مجموعه گسترده‌تری از الزامات مربوط به روش تولید را پوشش می‌دهد. Non-GMO به‌طور خاص بر اجتناب از منابع GMO و کنترل ریسک مربوط به آنها تمرکز دارد.
برای دریافت گواهینامه Non-GMO آزمایش محصول الزامی است؟
این موضوع به نوع محصول، مواد اولیه، سطح ریسک و برنامه گواهی بستگی دارد. در بسیاری از موارد، مواد اولیه پرریسک ممکن است نیازمند نمونه‌برداری یا آزمایش باشند.
آزمایش GMO بهتر است توسط چه آزمایشگاهی انجام شود؟
آزمایشگاه باید برای آزمون موردنظر صلاحیت فنی لازم را داشته باشد. هنگام انتخاب آزمایشگاه، دامنه اعتبار، روش آزمون، نوع نمونه و اعتبار نتایج بررسی شود. ISO/IEC ۱۷۰۲۵ استاندارد بین‌المللی مهم در زمینه صلاحیت آزمایشگاه‌های آزمون و کالیبراسیون است.
مدت زمان دریافت گواهینامه Non-GMO چقدر است؟
مدت زمان ثابتی وجود ندارد. تعداد محصولات، پیچیدگی زنجیره تأمین، آماده بودن مدارک، نیاز به آزمون و زمان رفع عدم انطباق‌ها بر مدت اجرای پروژه تأثیر می‌گذارند.
درخواست ممیزی و گواهینامه Non-GMO
شرکت پرتو ستاره ثریا در زمینه ارزیابی، ممیزی و خدمات مرتبط با گواهینامه‌های تخصصی فعالیت دارد. برای بررسی امکان دریافت گواهینامه Non-GMO، ابتدا اطلاعات محصول، مواد اولیه، بازار مقصد و الزامات مشتری بررسی می‌شود تا دامنه مناسب ارزیابی مشخص شود.
تلفن: 07132322857 | 07132323028
واحد تکنیکال: 09179499441
ایمیل: info@soraya-cert.com
آدرس: شیراز، خیابان انقلاب، جنب بلوار استقلال
برای دریافت فرم درخواست ممیزی Non-GMO با واحد فنی تماس بگیرید